دل آدمى را به نور علم و يقين روشن مىسازد ، و تاريكيهاى جهل و كورى و شك را از آن دور مىنمايد ، و آن را به زيور ملكات فاضله و حالت شريفه آراسته اين گونه زيورها را جايگزين پليديها و صورتهاى زشت و صفات نكوهيده مىسازد . پس قرآن كريم از آن جهت شفا است كه اول صفحه دل را از انواع مرضها و انحرافات پاك مىكند ، و زمينه را براى جاى دادن فضائل آماده مىسازد ، و از آن جهت رحمت است كه صحت و استقامت اصلى و فطرى آن را به وى باز مىگرداند ، پس از آن جهت شفا است كه محل دل را از موانعى كه ضد سعادت است پاك نموده و آماده پذيرشش مىسازد ، و از آن جهت رحمت است كه هيات سعادت به دل مؤمن داده ، نعمت استقامت و يقين را در آن جايگزين مىكند . پس قرآن كريم ، هم شفا است براى دلها و هم رحمت ، هم چنان كه هدايت و رحمت براى نفوس در معرض ضلالت است ، اين را بدانجهت تذكر داديم كه نكته متفرع شدن « رحمت » بر « شفا » در جمله « * ( ما هُوَ شِفاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ ) * » روشن شود ، پس اين جمله نظير آيه : « هُدىً وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ » « 1 » و جمله « وَمَغْفِرَةً وَرَحْمَةً » « 2 » است . و بنا بر آنچه گذشت معناى آيه * ( « وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ » ) * اين است كه ما چيزى بر تو نازل مىكنيم كه مرضهاى قلبها را از بين برده و حالت صحت و استقامت اصليش را به آن باز مىگرداند ، پس آن را از نعمت سعادت و كرامت برخوردار مىسازد . * ( « وَلا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَساراً » ) * - سياق آيات دلالت بر اين مىكند كه مراد از اين جمله ، بيان اثرى است كه قرآن در غير مؤمنين دارد و آن عكس آن اثر نيكى است كه در مؤمنين دارد ، پس مراد از ظالمين قهرا غير مؤمنين يعنى كفار خواهند بود البته بنا به گفته بعضى از مفسرين كفار غير مشركين . و اگر حكم « مزيد خسران » را معلق به « وصف ظلم » كرد براى اين بود كه به علت حكم هم اشاره كرده باشد و بفهماند كه قرآن در ايشان جز زياد شدن خسران اثرى ندارد ، به خاطر اينكه با ارتكاب كفر به خود ستم كردند . كلمه : « خسار » به معناى ضرر دادن از اصل سرمايه است ، كفار مانند همه افراد ،

--> ( 1 ) سوره يوسف ، آيه 111 . ( 2 ) سوره نساء ، آيه 96 .